Japoniara bidaiatzea askoz errazagoa da japoniez galderak egin ahal izanez gero, hotelak erreserba dezan edo tren-sistema nabigatu dezan. Gida honek japoniako bidaiaren funtsezkoak irakasten dizu: aireportuak, garraiobidea, hotelak eta kalean orientazioa. Shinkansena Kyotora joan nahiz Tokyo-ren metroa ezagutzeko saila igarotzean, fraseologia hauek komunikatzeko eta tokiko kultura errespetatzeko laguntza ematen dizkute.
Edukiak
Aireportuan eta estazioian
Japoniako garraiobide-zentroak nabigatzea errazagoa da gako-fraseologia ezagutuz gero. Aireportua eta estazioiak gaizoka itzul daitezke, baina Japoniako langileak guztiz erabilgarriak dira jarrera polita duten bitartean.
空港はどこですか？
Kūkō wa doko desu ka?
Non dago aireportua?
'Kūkō'-ko 'ū' bikoitza 'u' soinua luzatzen du. Amaierako 'ka' apur bat gorago mantendu, galdera adierazteko.
切符を持っています
Kippu o motte imasu
Sarrera du
'Kippu'-ko 'pp' bikoitza ozainen geldia. 'Motte' pausaldi txikia du 'tt' bikoitzaren artean.
いつ出発しますか？
Itsu shuppatsu shimasu ka?
Noiz irtengo du?
'Tsu' soinua ingelesean ez dago. Saiatu 'ts' esan 'cats'-en bukaeran, baina silaba-hasiera gisa.
タクシーが必要です
Takushī ga hitsuyō desu
Taxi bat behar dut
'Takushī'-ko 'ī' luzeak 'ee' soinua luzatzen du. 'Hitsuyō'-k bigarren silaban estresa du.
電車が遅れています
Densha ga okurete imasu
Trenak atzera daude
'Densha' leun biltzen da. 'Okurete'-ko 'rete' lotsik gabe jarraitu.
Hotelak eta etxolakoak
Tradiziozko ryokan edo hotel modernoetan zaude zaitez, fraseologia hauek sarrera, galderak eta arazoak landu ditzakezu.
予約があります
Yoyaku ga arimasu
Erreserba dut
'Yoyaku'-ko silaba bakoitzak berdina estresa du. 'Arimasu'-ko 'ri' soinu bigunak, ia 'li' balira.
荷物を失くしました
Nimotsu o nakushimashita
Nire maletan galdu da
'Nimotsu'-ko 'tsu' soinua berriro agertzen da. Iraganeko 'mashita' bukaera 'shi'-an estresa du.
何時に着きますか？
Nanji ni tsukimasu ka?
Zein ordutan iritsiko gara?
'Nanji' 'zein ordutan' dator literalki. 'Tsukimasu'-ko 'tsu' hitz-hasia, ingelesearen arazo-bikoitza.
チェックインをお願いします
Chekku in o onegai shimasu
Sarrera, mesedez
'Chekku in' ingeleseaz mailegua. 'Onegai' 'oh-neh-guy' dira, baina leun konbinatu.
Japoniako hirietatik nahigatzea
Japoniako hiriak nahastadoren egoeran egon daitezke, batez ere estazio-aldean. Fraseologia hauek kaleen nahigatzea, norantza eskatzea eta orientazioa laguntza egiten dizkute.
バス停はどこですか？
Basu tei wa doko desu ka?
Non dago basu-geldia?
'Basu' ingelesetik 'bus'. 'Tei' 'tay' dir, 'geldiune' edo 'estazio' esan nahi du.
道に迷いました
Michi ni mayoimashita
Galdurik nago
'Michi' 'bide' edo 'bidetik'. 'Mayoimashita' lau silabadunak berdina estresa.
地図で教えてください
Chizu de oshiete kudasai
Mapan erakutsi ahal didazu?
'Chizu' bizkorra, bi silabadunak. 'Oshiete kudasai' poli eskatzeko forma erabilgarria, askotan erabiliko duzu.
まっすぐ行ってください
Massugu itte kudasai
Zuzenean joan, mesedez
'Massugu'-ko 'ss' bikoitza pausaldi txikia sortzen du. 'Itte' 'joan' te-forma, aginte beharrentzako hutsa.
ここで止まってください
Koko de tomatte kudasai
Hemen gelditu, mesedez
'Koko' 'hemen'. 'Tomatte'-ko 'tt' bikoitza pausaldi txikia sortzen du jarraitu aurretik.
角を曲がってください
Kado o magatte kudasai
Sulkoan, itxoin mesedez
'Kado' sulkoa. 'Magatte' 'magaru'-tik (zihurra), 'tt' bikoitzarekin pausaldi txikia.
Distantzia eta kokalekuari buruz galdetzea
Lekuak zenbat urrun dauden eta non dauden ulertuz gero, bidaia-plangintza askoz errazagoa egiten da. Fraseologia hauek distantzia eta ordua ulertzen laguntzen dizute.
どのくらい遠いですか？
Dono kurai tōi desu ka?
Zenbat urrun dago?
'Tōi'-ko 'ō' luzatua. 'Kurai' 'koo-rye' dira, 'eye' ekin rima egiten.
渋滞はありますか？
Jūtai wa arimasu ka?
Trafikoa ba al dago?
'Jūtai' luzea 'ū' soinua du. Konposatua 'trafikoa-blokea' hitzaren literala.
駐車できますか？
Chūsha dekimasu ka?
Hemen aparkaile ahal dut?
'Chūsha' luzea 'ū'. 'Dekimasu' 'ahal du' esan nahi du, askotan baliagarria erabilgarri dugu.
片道ですか？往復ですか？
Katamichi desu ka? Ōfuku desu ka?
Bidean bakarrik edo itzuleran?
'Katamichi' lau silabadunak, guztiak berdina pisu. 'Ōfuku' luzea 'ō' hasieran.
Ordua eta planifikazioa
Puntualitatea sakratua Japoniaz. Denbora-fraseologia hauek plangintzeak koordinatzea, oharapenak ulertzeaz eta puntualitate-kultura adieraztea laguntzeko egiten dituzte.
今何時ですか？
Ima nanji desu ka?
Zein ordutan dago orain?
'Ima' 'orain' esan nahi du. 'Nanji' denbora-galdera hitza, 'nan' (zenbat) eta 'ji' (ordua) konbinatu.
また明日
Mata ashita
Bihar arte
Sinplea eta leun. Silaba bakoitzak berdina estresa, ez dute espeziala estresa.
今じゃなくて、後で
Ima janakute, ato de
Ez orain, geroago
'Janakute' 'desu'-ko informa negatiboa. 'Ato de' sinplea 'geroago' dator.
もうすぐです
Mō sugu desu
Labur dago
'Mō' luzea 'o' soinua du. 'Sugu' 'berehalakoa' edo 'labur' esan nahi du, biak silabak bizkorra eta berdina.
Gauzak topatzea eta erabiltzea
Zenbait laguntza behar duzu gailuak topatzeko, non gauzak dauden ulertzerakoan edo laguntzatzea, fraseologia hauek aurrera jarraitzea laguntzen dizkute.
どこに置きましたか？
Doko ni okimashita ka?
Non jarri zuzu?
'Okimashita' 'jarri/lekua' iraganeko. 'Ki' bigunak, ia 'key' balira baina motzagoa.
見つかりません
Mitsukarimasen
Ezin dut aurkitu
'Mitsukari' 'tsu' soinua berriro. 'Masen' negatiboa bukaera, 'mah-sen' pronuntzia soinu bigunak 'n'.
誰か助けてください
Dareka tasukete kudasai
Ba al dago nork lagundu ahal duena?
'Dareka' 'norbait' daro. 'Tasukete' 'lagundu' te-forma, eskatzea egiten du.
これを使ってください
Kore o tsukatte kudasai
Hau erabili, mesedez
'Tsukatte' 'tsukau'-tik (erabiltzea). 'Tsu' hasieran, hala berriro hitz-hasia.
Aholkuak
Hots-egiturak: Japonierak eta euskarak antzeko hitz-ordena partekatzen dute, biak ere SOV (subjektua-objektua-aditza) egitura erabiliz. Adibidez, euskaraz "Ni sagar bat jaten dut" esaten dugunean, japonieraz "Watashi wa ringo wo tabemasu" da, ia berdin egituratuta. Hala ere, diferentzia nabarmena dago: japonieraz partikulak erabiltzen dira (wa, wo, ga) kasua markatzeko, euskarak kasuak atzizkien bidez adierazten dituen bitartean. Japonieraz ikasten ari zaren euskaldun batek abantaila handia du jadanik aditza amaieran jartzeko ohiturak dituelako, ingelesak edo frantsesak baino errazago izango duelako esaldiak eraikitzea.
Zenbakiak eta kontagailuak: Japonieraz zenbakiak kontatzeko sistema oso desberdina da euskaratik, batez ere kontagailuak (josūshi) erabiltzen direlako objektuak sailkatzeko. Esaterako, objektu lauak kontatzeko "mai", objektu luze zilindriko baterako "hon", eta animalientzat "hiki" erabiltzen da. Bidaiari batentzat, hau funtsezkoa da erosketak egitean edo zerbitzuak eskatzean: "Biiru bi, mesedez" esateko "Biiru wo ni-hon kudasai" esan behar duzu, "hon" erabiliz edontzi zilindrikoentzat. Euskaraz ez dugu halako sistema konplexurik, beraz, arreta berezia jarri behar da kontagailu egokiak memorizatzeko, bereziki jatetxe, hotel eta denda guztietan egunero erabiliko dituzulako.
Adeitasun-mailak: Japonieraz hiru adeitasun-maila nagusi daude (soinkei, teineigo, eta kenjōgo), eta bidaiari batek gutxienez teineigo forma ezagutu behar du. Euskaraz "zu" eta "hi" arteko bereizketa formala baldin badugu ere, japonieraren sistema askoz ere konplexuagoa da: aditzak berak aldatzen dira adeitasun-mailaren arabera. Esaterako, "jan" aditza "taberu" da forma arruntean, baina "tabemasu" da adeitasunez. Japoniara bidaiatzean, beti erabili "-masu" amaiera eta "kudasai" (mesedez) laguntza edo zerbait eskatzean: "Tetsudō no eki wa doko desu ka" (Non dago tren-geltokia?). Kultura japoniarrean, forma egokia ez erabiltzea ez da hizkuntza-akats soil bat, errespetu falta ere bada.
Hotsak eta ahoskera: Japonieraren eta euskararen sistema fonetikoak hainbat antzekotasun dituzte, euskaldun batek japoniera ahoskatzea errazagoa izango du beste hizkuntza batzuetako hiztunentzat baino. Bi hizkuntek bokal-sistema soila dute (a, e, i, o, u bokal garbi bost), eta konsonante-talderik ez dute onartzen silabaren hasieran. Hala ere, diferentzia garrantzitsuak daude: japonieraz R hotsa "r" eta "l" arteko zerbait da, ez du euskararen "r" bibratuaren indarrik. Gainera, japonieraz ez dago "l" fonemantzat bereizketarik. Beste desberdintasun bat da japonieraren H hotsa, euskarazko H isilaren aurka, eta "tsu" hotsa, euskaraz ez dena. Kontsonante bikoitzak ere garrantzitsuak dira japonieraz esanahia bereizteko: "kite" (etorri) eta "kitte" (zigilu) adibidez.
Norabide-adierazleak eta leku-markak: Bidaiari batek ezinbestekoa du japonieraz norabideak eta lekuak adierazteko hitz-tresnak menperatzea, bereziki kanji guztiak irakurri ezin badituzu. Leku-partikulak (ni, de, e, kara, made) euskararen kasu-sisteman duten pareko funtzioa betetzen dute. "Eki e ikimasu" (geltokira noa) esaldia euskarazko "geltokira" kasuaren baliokidea da, baina partikula bereiz agertzen da. Kartelak irakurtzeko, oinarrizko norabide-hitzak ezagutu: hidari (ezker), migi (eskuin), massugu (zuzen aurrera), kita (ipar), minami (hego). Garraio-iragarpenetan "tsugi wa" (hurrengoa) eta "mamonaku" (laster) bezalako adierazpenak ohikoak dira. Konbinatu hauek "sumimasen, doko desu ka" (barkatu, non dago?) egiturarekin, eta edozein lekutara iristeko behar duzun oinarria izango duzu, hirian zehar nabigatzeko.
Zaila da Japoniako enuntziazioaren bidez bidaiatzea?
Japoniak zaila izatearen famaregia du, baina bidaiatzeko oinarrizko helburuetarako, harrigarriz maneiagaria da. Soinuak erlatiboki errazak dira euskaldunentzat, 'tsu' eta bokal luzeak kexarik gabe. Hitzaren ordena desberdina da (subjektua-objektua-aditza, aditzari aurretik ez bezala), baina zenbait patroi ikasi ondoren, koherenteak dira. Benetako zailtasuna idazketa-sistemak dira, baina bidaiari bezala, erabat hitz egitean eta romanizazioan oinarritu zaitezke. Japoniar enuntziazioaz, berez, ingelesa baino erregularagoa da, salbuespen gutxiago ditu. Euskaldunentzat zailena politeness mailak dira, baina estilo polita estandarrera (desu/masu stiloa) oinarritzean, bidaiaren situazio guztietan egoki dago. Garrantzitsuena: japoniarrak, haien hizkuntza saiatzen diren enpleguak biziki baloratzen dituzte, beraz, enuntziazio nahasia ere entzutzu eta bultzada batera helduko da.
Maiz egindako galderak
Ba al du Japoniara bidaiatzearen japoniareari beharra?
Ez duzu absolututik japoniareari beharrezkoa japoniara bidaiatzearen, batez ere hiri handietan non seinaleak ingelesa eta turista-eremuan ingelesa mintzatzen diren. Hala ere, fraseologia basikoak ikastea zure bidaia askoz haboro egiten duet. Tokyo eta Kyoto-tik aterata, ingelesa izugarri gutxia egiten da, beraz norantzak, berakoak eta bake-egoera eman gaitzezkoak jakintza baliagarria da. Baita ere, sinpleak hitz batzuk errespetuak eta normalean tokikoen laguntza eta pazientzea ekarriak diie.
Zein dira Japoniako bidaia-fraseologiaren garrantzizkoenak?
Garrantzitsuenak polita eskakizunak ('kudasai' formak), leku-galderak ('doko desu ka' non da esan nahi duena) eta komunikazio basikoa, hala nola 'sumimasen' (barkatu), 'arigato gozaimasu' (eskerrik asko) eta 'wakarimasen' (ez dut ulertzen). Ahalegina 'galdurik nago' eta laguntzarik eskatzea ('tasukete kudasai') bake-egoera hartzen du. 'Kore o kudasai' (hau, mesedez) azoina duenean dena erosketetan eta erabakian egiten du.
Ba al da Japoniaren pronuntzia zaila euskaldunentzako?
Japoniaren pronuntzia errazagoa da hainbat lengoaiaren euskaldunentzako. Soinu gehienak ingelesean egon badira, salamanken salbuespenak 'tsu', bolutak 'r' eta luzeak denboren orduan. Japoniaz bost bokaluak solik ditu ingelesa hogei-geiago dituena duenean, eta beti modu berdinean pronuntziatu daiteke. Ez daude tonoak Txinaren antzeko. Arazo nagusia erritmoa da japoniazak mora-timing erabiltzean (silaba bakoitzak berdina luzera lortzen du) ingelesearen stress-timing ordez. Praktikarekin, soil ingelesa-mintzatzaileak pronuntzio-atzeman lortzen dituzte laburrean.
Nola erabili dut Japoniako politik bidaiatzerakoan?
'Desu/masu' formetan mantendu, polita estandarra guztiz zerbitzuaren egoeratan, hoteletan, errestoratzeetan eta bestelakoekin. 'Kudasai' gehitu verbo te-formetan polita eskakizunak. Beti 'sumimasen' esan galderak galdetu edo norbait deiatzean. Saihestu infomal formak bere-adinean lagun egutseekin ez baldin. Zoriontsua Estranjerua gara, japoniakoak ez dute perfektua politikotasun-mailak itxaropena, eta soberki politak formak erabiltzea normalean politikotasun-astala hobea den baino.
Ba al dut Japoniarekin bidaia erromantza-Japoniarekin soilik?
Bai, erabat. Hiragana ikastzea laguntza eman badira luzean, romanization ('romaji') bidaia-bidaientzako guztiz nahikoa da. Fraseologia gehienetan eta aplikazioetan romanization erabiliko duzu, eta ez du beharra berek inoiz japoniako karaktere bakarra irakurri. Hala ere, ikastea leku-kanji ezagutzea zeinu bezalako 'irten' (出口), 'sarrera' (入口), 'behagunea' (お手洗い/トイレ), eta 'estazio' (駅) nahigatzea askoz errazagoa egiten du. Japoniako seinaleak gehienak romanization edo ingelesa duie gauzak horrela, batez ere garraiobide-hutsean.