Katakana là một hệ chữ ghi âm tiết của tiếng Nhật, dùng để viết nhiều từ mượn, tên nước ngoài, từ mô phỏng âm thanh và để nhấn mạnh. 46 chữ cơ bản của Katakana tương ứng với các âm cơ bản của Hiragana. Bảng này còn có các dạng chữ ghi âm hữu thanh và những tổ hợp thường gặp, với tổng cộng 104 mục; đây là số mục trong bảng, không phải một bảng chữ riêng gồm 104 chữ. Hãy đối chiếu các chữ Hiragana và Katakana có cùng âm, rồi luyện nhận diện những hình dạng chữ mới trong các từ ngắn. Ngoài bảng dành cho người mới bắt đầu này, còn có những tổ hợp khác dùng trong tên nước ngoài và từ mượn.
Katakana phát triển từ những phần rút gọn của chữ Hán được dùng để hỗ trợ việc đọc. Trong tiếng Nhật hiện đại, Katakana được dùng để viết nhiều từ mượn, tên riêng, từ mô phỏng âm thanh và để nhấn mạnh. Katakana xuất hiện cùng với Hiragana và Kanji, nhưng mức độ sử dụng mỗi hệ chữ tùy thuộc vào văn bản.
Nguồn gốc hình dạng chữ
Katakana thường giữ lại một phần có nét góc cạnh của hình dạng chữ cổ, còn Hiragana phát triển qua lối viết thảo. Hãy so sánh か và カ: cả hai đều có mối liên hệ về nguồn gốc với 加, nhưng trong hệ chữ kana hiện đại, chúng có hình dạng khác nhau.
Vai trò của Katakana trong chữ viết tiếng Nhật
Katakana thường xuất hiện trong các từ mượn như コンピューター (máy tính), レストラン (nhà hàng) và コーヒー (cà phê). Hệ chữ này cũng được dùng để viết tên tiếng Nhật của thực vật và động vật trong ngữ cảnh sinh học, từ mô phỏng âm thanh và để nhấn mạnh về mặt thị giác. Đây là những cách dùng phổ biến, chứ không phải quy tắc buộc mọi thuật ngữ kỹ thuật hay từ nước ngoài đều phải viết bằng Katakana. Trong từ như コーヒー, dấu ー kéo dài nguyên âm đứng trước. Dấu ghi âm hữu thanh phân biệt カ với ガ, còn dấu tròn nhỏ phân biệt ハ với パ. Các chữ nhỏ ャ, ュ và ョ kết hợp với chữ kana đứng trước, như trong シャ; chữ ッ nhỏ biểu thị phụ âm kéo dài. Từ mượn còn dùng các tổ hợp như ウェ (we) và ティ (ti). Trong từ ví dụ trên một thẻ, chữ đang học có thể nằm trong một tổ hợp như vậy, nên hãy đọc cả từ thay vì đọc riêng từng chữ có kích thước đầy đủ. Trong tiếng Nhật chuẩn, ヂ và ヅ thường được phát âm giống ジ và ズ. Bảng này dùng di và du để phân biệt cách viết của chúng.
Những lỗi thường gặp
Phân biệt シ (shi) và ツ (tsu)
Cả シ và ツ đều có ba nét. Hãy so sánh vị trí của hai nét ngắn và hướng đi của nét dài: シ kết thúc bằng một nét hất lên, còn ツ kết thúc bằng một nét kéo xuống. Tô theo mẫu thứ tự nét trước khi luyện viết cặp chữ này theo trí nhớ.
Phân biệt ン (n) và ソ (so)
Cả ン và ソ đều có hai nét. Nét dài của ン đi lên từ phía dưới bên trái; nét dài của ソ đi xuống từ phía trên bên phải. Hãy đối chiếu cả nét ngắn lẫn điểm bắt đầu của nét dài.
Dấu kéo dài nguyên âm ー không phải là dấu gạch nối
コーヒー đọc là kōhī (cà phê), có hai nguyên âm dài. Dấu ー kéo dài nguyên âm đứng trước; dấu này không biểu thị chỗ ngừng hay dấu gạch nối tách các âm tiết. Đây là dấu được dùng theo quy tắc trong các từ viết bằng Katakana, nhưng cũng có thể xuất hiện cùng Hiragana trong lối viết thân mật hoặc giàu biểu cảm.
Từ mượn tuân theo quy luật âm thanh của tiếng Nhật
Một từ mượn có thể có nguyên âm, phụ âm hoặc nhịp điệu khác với từ trong ngôn ngữ gốc. Hãy nghe dạng tiếng Nhật như một từ riêng, thay vì cố đọc lại theo cách phát âm nước ngoài quen thuộc.
Chú ý kiểm tra Katakana trong ngữ cảnh khoa học
Văn bản sinh học bằng tiếng Nhật thường dùng Katakana để viết tên tiếng Nhật của các sinh vật, kể cả từ thuần Nhật như イヌ (chó) và ネコ (mèo). Đây là tên tiếng Nhật, khác với tên khoa học chính thức được viết bằng chữ Latinh. Việc viết bằng Katakana không biến những từ này thành từ mượn.
Cách học Katakana
Ghép một vài chữ Katakana với chữ Hiragana tương ứng và nghe âm chung của mỗi cặp.
So sánh các chữ có hình dạng gần giống nhau như シ/ツ và ン/ソ, dựa trên mẫu hướng dẫn thứ tự nét đáng tin cậy.
Đọc một từ ngắn và chú ý kiểm tra các chữ kana nhỏ, dấu ghi âm hữu thanh và dấu kéo dài nguyên âm.
Nghe trọn vẹn từ tiếng Nhật rồi đọc theo nhịp của từ đó, ngay cả khi bạn nhận ra nguồn gốc của từ.
Ôn lại những hình dạng chữ bạn hay nhầm, rồi thử đọc một từ ngắn mới mà không xem gợi ý cách đọc.
Cuộc trò chuyện tiếp theo của bạn bắt đầu từ đây
Học bằng cách nói.
Tiếp tục luyện nói với lộ trình cá nhân giúp bạn học có định hướng.
✓Trò chuyện với Eevi, gia sư ngôn ngữ AI của bạn
✓Rèn luyện kỹ năng hữu ích qua các bài học ngắn
✓Theo một khóa học với các bước tiếp theo rõ ràng
Biến việc nói thành thói quen.
Bắt đầu với khóa học giúp bạn sử dụng những từ hữu ích trong hội thoại.
Cặp ngôn ngữ này chưa được hỗ trợ trên Eevi. Hãy chọn một trong các khóa học được hỗ trợ.
Người nói tiếng Việt nên luyện gì khi học đọc tiếng Nhật?
Hãy học một nhóm nhỏ chữ kana rồi dùng để đọc các từ kết hợp với nghe âm thanh. Cần chú ý đến kana viết nhỏ, nguyên âm dài và cách đọc trợ từ. Học thêm kanji qua những từ hữu ích, thay vì ghi nhớ riêng lẻ mọi cách đọc của từng chữ. Bạn có thể phát triển kỹ năng đọc, nghe và nói cùng nhau; chỉ riêng bảng chữ chưa thể dạy đầy đủ các chi tiết phát âm.
Câu hỏi thường gặp
Bảng chữ cái tiếng Nhật có bao nhiêu chữ?
Tiếng Nhật sử dụng nhiều hệ chữ viết. Hiragana và katakana mỗi hệ có 46 chữ cơ bản, cùng các dạng có dấu và các tổ hợp chữ. Kanji có hàng nghìn chữ. Trang web này trình bày 104 mục trong mỗi bảng kana dành cho người mới bắt đầu và 50 chữ kanji được chọn cho người mới học. Đây là số lượng trong từng bảng, không phải tổng số chữ của một bảng chữ cái tiếng Nhật duy nhất.
Học bảng chữ cái tiếng Nhật như thế nào?
Hãy bắt đầu với một nhóm nhỏ chữ hiragana và đọc các từ ngắn kết hợp với nghe âm thanh. Dần dần học thêm katakana và các từ hữu ích có chứa kanji. Kết hợp luyện nhận diện chữ, nghe và tự nhớ lại. Khi luyện viết tay, hãy làm theo mẫu rõ ràng rồi đối chiếu bài viết với mẫu, thay vì chỉ viết theo trí nhớ.
Làm thế nào để học đọc tiếng Nhật?
Hãy đọc các đoạn văn ngắn có những từ quen thuộc và nghe âm thanh để kiểm tra cách đọc của mình. Furigana, tức chữ kana ghi chú cách đọc, có thể giúp bạn đọc kanji. Học từng chữ kanji trong một từ cụ thể, đồng thời chú ý đến trợ từ, kana viết nhỏ và độ dài nguyên âm. Tăng dần độ dài văn bản khi bạn đã nhận diện chữ và hiểu nội dung dễ dàng hơn.
Bảng chữ cái tiếng Nhật được sắp xếp theo thứ tự nào?
Các bảng kana dành cho người mới bắt đầu thường theo thứ tự gojūon: あ い う え お, tiếp đến là か き く け こ và các hàng tiếp theo, kết thúc bằng ん. Trong cách dùng hiện đại, một số hàng có ô trống. Katakana cũng theo thứ tự tương ứng; các dạng có dấu và tổ hợp chữ bổ sung cho bảng cơ bản.
Các chữ trong bảng chữ cái tiếng Nhật được phát âm như thế nào?
Kana cung cấp thông tin hữu ích về cách phát âm, nhưng không phải chữ nào cũng tương ứng với một âm tiết cố định trong mọi ngữ cảnh. Kana viết nhỏ kết hợp với chữ khác để tạo thành tổ hợp âm, nguyên âm dài ảnh hưởng đến thời lượng phát âm, còn は, へ và を có cách đọc riêng khi làm trợ từ. Hãy nghe âm thanh của từng từ để kiểm tra nhịp và âm, thay vì chỉ dựa vào phiên âm chữ Latinh.
Người mới bắt đầu nên học hệ chữ tiếng Nhật nào trước?
Hiragana là điểm khởi đầu phù hợp vì xuất hiện trong nhiều từ, phần đuôi từ và trợ từ. Hãy học một nhóm nhỏ chữ và dùng ngay để đọc các từ ngắn. Bạn có thể luyện nói và nghe song song với luyện đọc, rồi dần dần học thêm katakana và những chữ kanji hữu ích.
Mất bao lâu để học bảng chữ cái tiếng Nhật?
Nhận diện chữ trong bảng, đọc từ trôi chảy và hiểu văn bản là những kỹ năng khác nhau. Không có một mốc thời gian chung cho tất cả mọi người. Hãy luyện tập đều đặn và thử đọc vài ví dụ chưa quen, rồi nghe âm thanh để kiểm tra. Bạn sẽ tiếp tục học kanji qua từ vựng mới; bộ 50 chữ được chọn trong bảng kanji chỉ là điểm khởi đầu.